و نبض فالج در جانب عليل ، شبيه مىباشد به نبض صاحب استرخاء . و « شيخ » در كتاب سوم از « قانون » « 1 » گفته « 2 » [ است ] . نبض صاحب حمّيات : در حمّى يوم ، مايل به عظم و تواتر مىباشد . و اگر مختلف گردد ، منتظم مىباشد . و اگر نامنتظم بود ، حمّى يومى نخواهد بود . و در حمّى عفنى : در اوّل نوبه ، نبض منخفض و سريع و صغير و مختلف مىباشد . و در اوسط حمّى ، عظيم و قوى . و در غبّ خالص ، [ در ] ابتداء ضعيف و صغير و متفاوت و بعد از آن ، عظيم مىگردد . و در غبّ غير خالص ، ضعيف و صغير و مختلف . و در اواسط ، عظيم مىباشد و ليكن به عظم غبّ خالص نمىرسد ؛ به اعتبار اختلاط اين با بلغم . و در شطر الغبّ ، ابتداء مختلف و منخفض مىباشد . و در اواسط ، ميل به عظم مىنمايد . و در حمّى بلغمى ، در اوايل ، منخفض و صغير و ضعيف و متفاوت مىباشد ، پس متواتر و مختلف مىگردد . و در دمويهء مطبقه ، ممتلى و نرم و عظيم و قوى و با عظم سريع . و اگر خون متعفّن باشد ، عظيم و سريع و مختلف مىباشد . و در ربع : اگر مادّهء آن بلغمى باشد ، لين و بطىء . و اگر صفراوى باشد ، سريع و « 3 » متواتر . و اگر دموى باشد ، عظيم و لين . و اگر سوداوى باشد ، صلب و صغير مىباشد . و آن چه گفته شد از دلايل از حيثيت امراض ، نظر به ذاتِ آن مرض است قطع نظر از لواحق ديگر . و نيز به اعتبار اكثريت است ؛ زيرا كه بسا باشد كه بعض امراض در بعضى آثار تخلف نمايد از آن چه مذكور گرديد . مقصد دهم : در بيان امور متفرّقه نبض در ضمن سه فايده فايده اولى : [ نبض طبيعى و غير طبيعى ]

--> ( 1 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 3 ص 77 . ( 2 ) . الف : از قانون گفته و مىباشد . ( 3 ) . ب : ( و ) حذف شده .